एम्बुलेन्स चाहियो? धनुषामा कसलाई फोन गर्ने

गाउँमा राति कसैको अवस्था बिग्रिँदा पहिलो अड्चन गाडी होइन, कसलाई फोन गर्ने भन्ने अन्योल हो। धनुषाका लागि छोटो उत्तर यही हो: पहिले आफ्नो वडाको स्वास्थ्य चौकी वा नगरपालिकाको एम्बुलेन्स नम्बर, त्यसपछि जनकपुरका अस्पतालका एम्बुलेन्स, र त्यही बेला घरबाट एक जनालाई गाउँमै उपलब्ध कुनै पनि गाडीको खोजीमा पठाउने। श्रीजनशील नेपाल जस्तो गैरसरकारी संस्थाले चलाउने एम्बुलेन्स सेवा धनुषामा यी विकल्पमाथि थपिने एउटा कडी हो — एक्लो भरोसा होइन, र हामी त्यसलाई एक्लो भरोसा बनाउन सल्लाह पनि दिँदैनौं।

पहिलो तीन मिनेटमा के गर्ने

1. नजिकको स्वास्थ्य चौकीमा फोन गर्नुहोस्। गणेशमान चारनाथ नगरपालिकाले आफ्नो वेबसाइटमा वडागत स्वास्थ्य चौकी, इन्चार्ज र नगरपालिकाको एम्बुलेन्स सम्बन्धी सम्पर्क विवरण राखेको छ (ganeshmancharnathmun.gov.np)। ती नम्बर अहिल्यै टिपेर घरको भित्तामा टाँस्नु सबैभन्दा उपयोगी तयारी हो।
2. एउटै नम्बरमा अड्किनुहोस् नहुन्। एक जनाले फोन गरिरहँदा अर्कोले टोलको ट्र्याक्टर, जीप वा मोटरसाइकल तयार पार्ने। एम्बुलेन्स कुर्दा गुमेको आधा घण्टा धेरैजसो अवस्थामा सबैभन्दा महँगो हुन्छ।
3. जहाँ लैजाने हो, त्यहाँ पहिल्यै खबर गर्नुहोस्। जनकपुरको अस्पतालमा फोन गरेर बिरामीको अवस्था भन्दा इमर्जेन्सीमा तयारी हुन्छ।

धनुषामा एम्बुलेन्स बोलाउने चार बाटो

१०२ को वास्तविकता

नेपालमा एम्बुलेन्सका लागि तोकिएको तीन अंकको नम्बर १०२ हो, र राष्ट्रिय एम्बुलेन्स निर्देशिका, २०७८ ले पनि सेवालाई यही नम्बरबाट एकीकृत गर्ने व्यवस्था गरेको छ। देशभरका एम्बुलेन्सलाई एउटै नम्बरमा जोड्ने सहमति २०७४ सालमै भएको थियो। तर व्यवहारमा यो प्रणाली सबैभन्दा भरपर्दो काठमाडौं उपत्यकामा छ — नेपाल एम्बुलेन्स सेवा आफैंले आफ्नो कार्यक्षेत्र काठमाडौं र पाटन भएको उल्लेख गर्छ। त्यसैले धनुषामा १०२ मा प्रयास गर्नु ठीकै हो, तर त्यही एउटा नम्बरको भरमा बस्नु हुँदैन। लाइन नजोडिए तुरुन्तै स्थानीय नम्बरमा जानुहोस्।

शुल्क: के निःशुल्क हो, के होइन

एम्बुलेन्सको भाडा मनपरी तोक्न पाइँदैन। प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अध्यक्षतामा रहने जिल्ला एम्बुलेन्स व्यवस्थापन समितिले दूरीअनुसारको दर तोक्छ, हरेक बिरामी ओसार्दा बिल दिनुपर्छ, र तोकिएभन्दा बढी भाडा लिए कारबाहीको व्यवस्था हुन्छ — उदयपुरमा यस्तै दर तोकिएको र बढी लिए कारबाही गरिने चेतावनी दिइएको पछिल्लो उदाहरण हो। आफ्नो जिल्लाको दर सूची जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट माग्न सकिन्छ। गाडीमा चढ्नुअघि “कति पर्छ?” भनेर सोध्नु र बिल माग्नु तपाईंको अधिकार हो।

“निःशुल्क एम्बुलेन्स” भन्ने शब्दले प्रायः दुई कुरा जनाउँछ: कि त सञ्चालकले आफ्नै क्षेत्रभित्र खर्च बेहोरेको हुन्छ, कि त कुनै कार्यक्रमले खर्च फिर्ता गर्छ। सुत्केरीको हकमा सरकारको आमा सुरक्षा कार्यक्रमले संस्थागत प्रसूति गराउने महिलालाई निःशुल्क प्रसूति सेवा र यातायात खर्चबापत नगद दिने व्यवस्था गरेको छ; रकम भूगोलअनुसार फरक पर्छ र तराईमा सबैभन्दा कम हुन्छ। अहिलेको दर र पाउने प्रक्रिया आफ्नै स्वास्थ्य चौकीमा सोध्नुहोस्।

संस्थाले चलाउने एम्बुलेन्स सेवा धनुषामा के गर्छ, के गर्दैन

हाम्रो सामुदायिक स्वास्थ्य तथा एम्बुलेन्स कार्यक्रम समुदायस्तरको सहयोग हो — अस्पतालको आकस्मिक प्रणालीको विकल्प होइन। यो फरक सानो देखिन्छ, तर आपत्‌मा यही फरकले निर्णय गर्छ। त्यसैले यहाँ इमानदारीपूर्वक लेख्नुपर्ने कुरा यी हुन्:

• के गर्न सकिन्छ: स्वास्थ्य चौकी वा शिविरबाट जनकपुरको अस्पतालसम्म रेफर भएका बिरामी पुर्‍याउन सहयोग, वृद्धवृद्धा र सुत्केरीलाई जाँचमा पुर्‍याउन समन्वय, र वडा कार्यालयसँग मिलेर कुन टोलमा साधन छैन भन्ने पहिचान।
• के गर्न सकिँदैन: आईसीयू स्तरको उपचार, घटनास्थलमै गरिने जटिल आकस्मिक उपचार, वा “जहिले फोन गर्दा पनि तुरुन्तै आइपुग्छौं” भन्ने वाचा। एउटा गाडी एक पटकमा एकै ठाउँ पुग्छ।
• सबैभन्दा ठूलो काम रोकथाम हो: नियमित जाँच र निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर मा रक्तचाप र चिनी समयमै पत्ता लागे धेरै आकस्मिक यात्रा नै पर्दैन। संस्थाका अन्य कार्यक्रम यो संस्थाले चलाउने कार्यक्रमहरूको पृष्ठ मा हेर्न सकिन्छ।

यस पृष्ठमा हामीले २४ घण्टे डिस्प्याच नम्बरको दाबी राखेका छैनौं, किनभने उपलब्धता समय–समयमा फरक पर्छ र गलत अपेक्षा जोखिमपूर्ण हुन्छ। अहिलेको अवस्था थाहा पाउन सम्पर्क पृष्ठ बाट फोन गर्नुहोस्। संस्थाको दर्ता र परिचय यो गैरसरकारी संस्थाको बारेमा पृष्ठ मा छ, र जिल्ला प्रशासन कार्यालय, धनुषामा गएर पनि पुष्टि गर्न सकिन्छ।

कुन अवस्थामा एम्बुलेन्स नकुरी हिँड्ने

छातीमा गाँठो परेको दुखाइ, बेहोस अवस्था, नरोकिने रक्तस्राव, सर्पदंश, वा सुत्केरीमा जटिलता देखिँदा नजिकको एम्बुलेन्स आइपुग्न आधा घण्टाभन्दा बढी लाग्ने भए उपलब्ध कुनै पनि सुरक्षित गाडीबाट तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जानुहोस्। कुन उपचार कहाँ पाइन्छ भन्ने निर्णय चिकित्सक वा स्वास्थ्यकर्मीले गर्ने हो — यो लेख उपचारको सल्लाह होइन, गाडी जुटाउने बाटो मात्र हो।

बारम्बार सोधिने प्रश्न

धनुषामा १०२ डायल गर्दा एम्बुलेन्स आउँछ?

नम्बर तोकिएको छ र प्रयास गर्नु ठीकै हो, तर एकीकृत सेवा सबैभन्दा भरपर्दो काठमाडौं उपत्यकामा छ। जोडिएन भने तुरुन्तै स्वास्थ्य चौकी, नगरपालिका वा अस्पतालको नम्बरमा जानुहोस्।

निःशुल्क एम्बुलेन्स साँच्चै निःशुल्क हुन्छ?

कुनै स्थानीय तह वा संस्थाले आफ्नै क्षेत्रभित्र खर्च बेहोरेको अवस्थामा हुन्छ। क्षेत्रबाहिर जाँदा वा लामो दूरीमा प्रायः भाडा लाग्छ। चढ्नुअघि सोध्नुहोस्।

एम्बुलेन्सले तोकिएभन्दा बढी भाडा मागे के गर्ने?

बिल माग्नुहोस् र जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा उजुरी दिनुहोस्। दर जिल्ला एम्बुलेन्स व्यवस्थापन समितिले तोक्ने भएकाले सूची सार्वजनिक रूपमा माग्न पाइन्छ।

वडामा एम्बुलेन्स वा स्वास्थ्य शिविर माग्न के गर्नुपर्छ?

वडा कार्यालय, विद्यालय वा टोल समितिमार्फत लिखित निवेदन दिनुहोस् — कुन टोल, कति घरधुरी, नजिकको स्वास्थ्य संस्था कति टाढा छ र सम्पर्क व्यक्ति को हो भन्ने खुलाउनुहोस्। यति विवरणले निर्णय छिटो हुन्छ।

तपाईंको टोलमा बिरामी ओसार्ने साधन छैन भने त्यो विवरण नै हामीलाई सबैभन्दा काम लाग्ने सूचना हो। वडा वा विद्यालयमार्फत सम्पर्क गरेर आफ्नो टोलको अवस्था पठाउनुहोस्; अर्को स्वास्थ्य शिविर र ओसारपसारको योजना बनाउँदा हामी त्यही सूचीबाट सुरु गर्छौं।